SEERA FI QAJEELFAMA INSHUURAANSII ITIYOOPHIYAA

 Itiyoophiyaa keessatti tajaajilli inshuuraansii kan dursamu Labsii (Proclamation) fi Qajeelfama (Directive) Baankii Biyyaalessaatiin ba'aniini.

1. Labsii Hojii Inshuuraansii (Proclamation No. 746/2012)

Kun labsii bu’uuraa hojii inshuuraansii biyyattii keessatti ittiin hordofamu dha. Labsiin kun dhimmoota armaan gadii irratti xiyyeeffata:

·       Hayyama Kennuu: Kaampaanonni inshuuraansii eeyyama akkamiin akka argatan fi ulaagaalee isaan guutuu qaban ni tarreessa.

·       Maallaqa Kaappitaalaa: Kaampaanichi hojii eegaluuf kaappitaala madaalawaa qabaachuu isaa mirkaneessa.

·       To'annoo NBE: Baankiin Biyyaalessaa mirga kaampaanota inshuuraansii hordofuu, qorachuu fi yoo seera irraa maqan adabuun akka qabu aangoo kennaaf.

2. Qajeelfamoota NBE (Directives) Gurguddoo

Baankiin Biyyaalessaa dhimmoota xixiqqoo fi dorgommii gabaa gidduu gidduutti qajeelfama baasuun ni sirreessa. Isaan keessaa muraasni:

A. Qajeelfama Invastimantii (Investment of Funds)

Kaampaanonni inshuuraansii maallaqa kaffaltii (Premium) irraa walitti qaban eessatti invast gochuu akka danda'an seerri ni limit-eessa. Fkn:

·       Baankii keessa kaa'uu, Boondii mootummaa bituu, fi kkf.

·       Kunis kaampaanonni maallaqa namootaa akka hin balleessineef wabii ta'a.

B. Bulchiinsa Gaarii (Corporate Governance)

Qajeelfamni kun qulqullina hoggansa kaampaanotaa hordofa. Namni tokko boordii inshuuraansii ta'uuf ykn hojii raawwachiisaa ta'uuf ulaagaa barnootaa fi muuxannoo akkamii guutuu akka qabu ni murteessa.

C. Inshuuraansii Dirqamaa (Mandatory Third Party Insurance)

Labsii lakk. 799/2013 irratti hundaa’uun, konkolaataan Itiyoophiyaa keessa socho’u hundi inshuuraansii "Third Party" (Balaa nama sadaffaa irra gahuuf wabii ta'u) qabaachuun dirqama. Kun gabaa inshuuraansiitiif madda galii guddaa dha.

D. Takaful fi Inshuuraansii Maayikiroo (New Directives)

Dhiyeenya kana NBE qajeelfamoota haaraa lama baaseera:

·       Takaful (No. SIB/48/2019): Inshuuraansii dambii amantii Islaamaa hordofee hojjetamuuf hayyama kenna.

·       Micro-insurance: Namoota galii gad-aanaa qabaniif tajaajilli inshuuraansii haala itti dhiyaatu mijeessa.

3. Jijjiirama Haaraa: Gabaa Banaa Ta’e (Opening for Foreign Investment)

Seenaa inshuuraansii Itiyoophiyaa keessatti jijjiiramni guddaan bara 2024 keessa dhufe, invastaroonni alaa (foreign investors) sektera faayinaansii (Baankii fi Inshuuraansii) keessatti akka hirmaatan eeyyamamuu isaati. Kunis:

·       Dorgommii dabala.

·       Teeknooloojii haaraa fida.

·       Kaappitaala biyya alaa gara biyyaa galcha.

4. Seera Kanaan Wal-qabatee Hudhaalee Jiran

·       Gatii Kaffaltii (Premium) Xiqqachuu: Seerri dorgommii gatii irratti jiru jabaa waan hin taaneef, kaampaanonni garmalee gatii gadi buusuun wal miidhaa jiru (Price cutting).

·       Adeemsa Kaffaltii Balaa (Claims): Seerri kaffaltii balaa itti raawwatamu gabaabaa fi ifa ta’uu dhabuun amanamummaa hawaasaa hir’iseera.

Inshuuraansiin Dirqamaa (Third Party) Itiyoophiyaa keessatti gosa inshuuraansii hunda caalaa beekamaa fi bal’inaan hojiirra ooludha.